“Anne-Fleur, doe je jurkje maar uit voordat je de zee in gaat.”
Anne-Fleur kijkt haar moeder aan alsof haar zojuist is gevraagd afstand te doen van haar volledige kledingcollectie inclusief Louis Vuitton-tas en Armani-zonnebril en Louboutin-slippers.
“Waarom?”
“Omdat het zoute water niet goed is voor de stof. Dit is je lievelingsjurk en het zou zonde zijn als hij verkleurt of beschadigt.”
Anne-Fleur kijkt naar de zee. Dan naar haar jurk. Dan weer naar haar moeder.
“Maar ik wil mijn jurk aanhouden.”
Moeder hurkt naast haar neer. Er volgt een rustige uitleg over zout, textiel, lievelingsjurken, voorzichtig omgaan met spullen en de mogelijkheid dat Anne-Fleur daar later spijt van krijgt.
“Wil je dan misschien een andere jurk aan, lieverd?” probeert moeder, “Of misschien eerst even spelen op het strand met deze jurk? Wil je misschien dan later je jurk uittrekken en in zee gaan? Kom je dan tegen mama zeggen als je je jurk uit wil doen, schatje?”
Ondertussen is de zon bijna onder en heeft Anne-Fleur nog geen teen in het water gezet.
Welkom bij de overlegopvoeding
Bij de overlegopvoeding wordt een kind niet simpelweg verteld wat het moet doen. Nee, iedere instructie wordt zorgvuldig voorzien van achtergrondinformatie, argumenten, mogelijke gevolgen en ruimte voor een tegenvoorstel.
Dat klinkt heel respectvol. En soms is dat het ook.
Kinderen mogen best begrijpen waarom bepaalde regels bestaan. Sterker nog: uitleg kan helpen om regels beter te accepteren. Een kind dat begrijpt waarom het niet zomaar de straat op mag rennen, leert daar meer van dan een kind dat alleen maar hoort: “Omdat ik het zeg.”
Maar ergens is het idee ontstaan dat kinderen niet alleen uitleg verdienen, maar ook over werkelijk alles mogen meeonderhandelen. En voor je het weet zit je niet meer op te voeden, maar een aandeelhoudersvergadering te leiden met enkele zeer koppige aandeelhouders.
Diederick en het grote zonnebranddebat
Ook Diederick moet worden ingesmeerd.
“Kom eens, Diederick. Je moet zonnebrandcrème op.”
“Wil ik niet.”
“Waarom niet?”
“Het plakt.”
Dat klopt. Zonnebrandcrème plakt inderdaad. Diederick heeft op dit punt een uitstekende analyse gemaakt.
Moeder legt uit dat de zon erg fel is. Dat zijn huid kan verbranden. Dat verbranden veel pijn doet. Dat hij dan misschien niet goed kan slapen. Dat zijn huid heel erg rood wordt. Dat hij later zelfs een grotere kans op huidproblemen kan krijgen. Diederick luistert aandachtig naar deze medische uiteenzetting en komt vervolgens tot een weloverwogen besluit:
“Nee.”
De onderhandelingen worden hervat. Misschien wil hij een andere zonnebrandcrème? Een spray? Een lotion? Eerst zijn armen en later zijn benen? Wil hij zichzelf insmeren? Zal mama alleen zijn rug doen? Zal papa het doen? Wil hij eerst nog vijf minuten spelen? Diederick vindt alle voorstellen onacceptabel.
De zon wacht ondertussen geduldig af tot de besluitvorming is afgerond.
Uitleg geven is iets anders dan toestemming vragen
Daar zit het verschil.
Je kunt uitleggen waarom iets moet gebeuren, zonder dat de uiteindelijke beslissing ter discussie staat.
“Je jurkje gaat uit voordat je de zee in gaat, omdat het zoute water de stof kan beschadigen.”
Dat is uitleg.
“Je wordt ingesmeerd, omdat je anders verbrandt.”
Ook uitleg.
Daarna hoeft er geen debat meer te volgen. Anne-Fleur krijgt niet de mogelijkheid een motie in te dienen en Diederick kan geen second opinion aanvragen.
Sommige dingen zijn nu eenmaal geen keuze. Omdat een ouder verantwoordelijk is voor de veiligheid, gezondheid en soms ook gewoon het behoud van een lievelingsjurk.
Dat betekent niet dat je kinderen niet serieus neemt. Het betekent dat je als ouder soms een besluit neemt waar je kind het niet mee eens is.
En dat mag.
Een kind kan teleurgesteld, boos of verontwaardigd zijn. Dat gevoel hoeft niet onmiddellijk te worden weggepraat of opgelost. Diederick mag zonnebrandcrème vervelend vinden. Hij wordt alleen nog steeds ingesmeerd.
Niet ieder meningsverschil vraagt om polderen
We zijn in Nederland dol op overleg. We overleggen op het werk, in verenigingen, op school, in groepsapps en zelfs over de vraag wanneer en waar het volgende overleg zal plaatsvinden.
Maar thuis hoeft niet iedere instructie te eindigen in een compromis.
“Je mag kiezen of je de rode of de blauwe zwembroek aantrekt” is een prima keuze.
“Je mag kiezen of je veilig de zon in gaat” is dat niet.
“Wil je nu je tanden poetsen of na het verhaaltje?” geeft een kind enige regie.
“Wil je überhaupt je tanden poetsen?” opent vooral een onderhandeling die je nooit had willen voeren.
Kinderen ruimte geven is waardevol. Grenzen geven is dat ook. Die twee sluiten elkaar niet uit.
Sterker nog: duidelijke grenzen zorgen vaak juist voor rust. Een kind hoeft dan niet voortdurend te testen of een besluit misschien toch nog veranderd kan worden na voldoende protest, argumenten, met de ogen rollen of dramatisch zuchten en theatraal uitroepen dat ze ook nooit wat mogen.
En dan gaan ouders uit elkaar
Bij een scheiding wordt overleggen ineens een stuk ingewikkelder. Ouders kunnen heel verschillend denken over regels, bedtijden, schermgebruik, eten, kleding, huiswerk en de hoeveelheid inspraak die een kind krijgt. Waar de ene ouder graag alles uitlegt en bespreekt, zegt de andere: “Omdat ik je vader ben en daarom.”
Dat verschil hoeft niet direct een probleem te zijn. Kinderen kunnen prima leren dat regels per huishouden enigszins verschillen.
Het wordt wel een probleem als ouders elkaar voortdurend corrigeren, ondermijnen of via het kind proberen te overtuigen.
“Van mama mag het wel.”
“Papa doet daar nooit moeilijk over.”
“Zeg maar tegen je moeder dat ze niet zo streng moet zijn.”
Dan wordt het kind ineens de onderhandelaar tussen twee huishoudens. En dat is een functie waarvoor het niet heeft gesolliciteerd.
Bij mediation moet er daarom juist wél worden overlegd. Niet over ieder jurkje, ieder koekje of iedere tube zonnebrandcrème, maar over de hoofdlijnen. Welke afspraken zijn belangrijk? Waar willen jullie als ouders samen duidelijkheid over geven? Waarin mag ieder huishouden zijn eigen keuzes maken? En hoe zorgen jullie ervoor dat het kind niet tussen jullie in komt te staan?
Een mediator helpt om die gesprekken gestructureerd te voeren. Zodat ouders niet blijven hangen in wie er gelijk heeft, maar afspraken maken waar het kind daadwerkelijk iets aan heeft.
Voel je overigens vooral niet persoonlijk aangesproken door Anne-Fleur, Diederick of hun zeer geduldige moeder. Het zijn slechts voorbeelden van hoe opvoeding eruit kan zien. Iedere gelijkenis met bestaande kinderen, ouders of volledig uit de hand gelopen gesprekken over zonnebrandcrème berust uiteraard op louter toeval.
Maar waar thuis niet over alles hoeft te worden onderhandeld, is overleg bij mediation juist onmisbaar. Niet omdat iedereen altijd zijn zin krijgt, maar omdat goede afspraken alleen ontstaan wanneer beide ouders worden gehoord.
